Wie in Ootmarsum de bordjes volgt, loopt vroeg of laat tegen een ui aan. Hij staat op palen in het centrum, op een fontein, in het carnavalswapen en in brons op het Kerkplein. Ootmarsum heet niet voor niets de Siepelstad. In dit artikel lees je waar die bijnaam vandaan komt en waar je hem vandaag de dag nog tegenkomt.
Wat betekent siepel?
Siepel is het Twentse woord voor ui. Een Siepelstad is dus letterlijk een uienstad, en de inwoners van Ootmarsum worden Siepels genoemd. Je hoort ook wel Siepelland. In het plaatselijke dialect is Ootmarsum "Oatmössche", en een ui heet daar zelfs "Oatmössches spek".
Waar komt de bijnaam vandaan?
Volgens de overlevering kreeg het stadje de naam omdat er veel uien werden verbouwd en dat ook nog eens goede uien waren. Als de uien rijp waren, werden ze uit de grond gehaald, aan bossen gebonden of in manden gedaan en verkocht op markten in de omgeving. De Ootmarsumse telers reisden zelfs door tot in het Duitse Nordhorn.
Op die markten zou de bijnaam zijn ontstaan. Kopers die de verkopers uit Ootmarsum zagen aankomen, zouden hebben gezegd: "Daar komen de Siepels weer aan."
Dat er in en rond Ootmarsum landbouw was, past bij de geschiedenis van het stadje. Ootmarsum kreeg rond 1300 stadsrechten en bleef in de twintigste eeuw een agrarisch stadje, omdat de industrialisatie van Twente grotendeels aan het stadje voorbijging. Pas in de tweede helft van de twintigste eeuw kwam het toerisme op gang.
De Siepelmarkten
De ui is nu vooral een reden om te komen. Drie keer per jaar wordt een Siepelmarkt gehouden, in de periode van de bouwvakvakantie. Dan trekt het stadje bezoekers uit de wijde omgeving en zijn veel oude ambachten te zien. De actuele data staan in onze evenementenagenda.
De ui in het straatbeeld
Wie goed kijkt, ziet de ui op veel plekken terug. Een kleine rondgang:
- De Siepelpöälkes. In het centrum staan groene paaltjes met aan beide kanten een ui. Sommige inwoners hebben ze goudkleurig geverfd. Ze zijn de Ootmarsumse tegenhanger van de Amsterdammertjes.
- Het Siepelvrouwtje. Dit beeld van Dirk De Keyzer uit Gent staat sinds 1995 op het Kerkplein. Het stelt een uienverkoopster uit de plaatselijke folklore voor en werd onthuld op 16 mei 1995. De VVV Ootmarsum schonk het beeld aan het stadje. Op de rand van de sokkel staan de woorden siepelstad en sagenland, en de namen van twee VVV-bestuurders die afscheid namen.
- Sjalotje. Op de Ganzenmarkt trekt dit meisje een grote ui uit de grond. Het beeld is van Berend Seiger en werd in februari 1996 onthuld. Het is een geschenk van carnavalsvereniging De Othmarridders, die er 33 jaar mee vierde, en de tekst op het beeld noemt de ui het symbool van carnaval in Ootmarsum.
- De fontein op het Kerkplein. Naast otters, muizen en een slak zit ook een ui in de bronzen dieren van Gernot en Barbara Rumpf. De fontein zelf dateert van 1991, de dieren kwamen in 2008.
- De Bok. Ook dit Kerkpleinbeeld van Berend Seiger (2007) hoort bij het carnaval, maar dan bij het einde ervan: een bok met een carnavalsmijter.
Een uitgebreidere wandeling langs alle beelden vind je in ons artikel Standbeelden en beelden in Ootmarsum.
Siepels en carnaval
De ui is bijna net zo belangrijk voor het carnaval als voor de markt. Carnavalsvereniging De Othmarridders heeft een ui in het wapen, en de jeugdafdeling heet de Siepeljonkers. De avond voor het carnaval begint, hangt men een ui aan de deurklink van elk huis.
Er is ook een oudere traditie. Van 1946 tot 1956 werd jaarlijks de Siepelstad-revue opgevoerd, een revue over het leven in Ootmarsum.
Zelf de Siepelstad ontdekken
Wil je de bijnaam zelf op straat opzoeken, begin dan op het Kerkplein, bij het Siepelvrouwtje en de fontein. Loop daarna naar Sjalotje op de Ganzenmarkt en let onderweg op de groene paaltjes.
Met een gids hoor je er meer over: bij de stadswandeling met gids loop je in ongeveer een uur door het beschermde stadsgezicht en hoor je de verhalen van het stadje. Wil je de geschiedenis eerst wat beter leren kennen, ga dan naar Museum Het Drostenhuis.
Zin om iets mee naar huis te nemen? Lokale producten vind je bij de biologische boeren rond het stadje, en in de Siepelmarkt-weekenden zijn de kramen een mooie plek om rond te kijken.
Een stadje met een eigen taal
De bijnaam laat zien hoe sterk Ootmarsum zich met zijn eigen taal en gebruiken verbonden voelt. Hoor je in het stadje iemand Oatmössche zeggen, dan weet je dat het over Ootmarsum gaat.
Samengevat
- Siepel is Twents voor ui, Siepelstad dus uienstad.
- De naam komt van de uien die in Ootmarsum werden geteeld en op markten in de omgeving, tot in Nordhorn, werden verkocht.
- Drie keer per jaar is er een Siepelmarkt, in de bouwvakvakantie.
- De ui zie je terug op paaltjes, in beelden, in de fontein en in het carnaval.
Houd je van streekgeschiedenis? Een goed boek over Twente past mooi bij een bezoek aan het stadje, en wie na het lezen zelf uien wil kweken kan terecht bij een moestuingids.
