Het is een decemberavond. De mist hangt laag over het Twentse land. En dan hoor je het — een diep, resonerend geluid dat door de nacht glijdt. Geen klok, geen orgel. Iets ouders.
Dat is de midwinterhoorn. En als je het voor het eerst hoort, begrijp je meteen waarom mensen er speciaal voor komen naar Twente.
Een traditie ouder dan herinneringen
In Noord-Twente bestaat al eeuwenlang het gebruik van het blazen op de midwinterhoorn. Het geschiedt bijna gedurende de hele Kerstkring: te beginnen met de eerste zondag van de Advent en te eindigen met het octaaf van Driekoningen. De oorsprong verliest zich in de grijze oudheid. Of het zijn ontstaan te danken heeft aan het Joelfeest der heidenen of aan de gewoonte der Israëlieten, die door de tonen van de hoorn gasten ter bruiloft nodigden — het is niet opgelost en zal ook wel nimmer te achterhalen zijn.
De hoorn zelf
De midwinterhoorn wordt traditioneel door de boer zelf vervaardigd van gekuipt vlier- of beukenhout. De twee uitgehoide helften worden met gespleten doornentakken stevig aan elkaar bevestigd. Het instrument heeft een lengte van ongeveer een meter en is op zijn lengte in een kwartcirkel omgebogen. Bij het uiteinde is de middellijn ongeveer een decimeter. Het mondstuk, schuin afgesneden, wordt bij voorkeur gemaakt van eenjarige vlierloten.
Er bestaan ook blikken exemplaren, maar de kenner weet: het volle, melodieuze geluid haal je alleen uit een houten, zelfgemaakte hoorn. Een blikken hoorn werkt er onwillekeurig toe mee dat dit mooie gebruik uitsterft — zo stond al in de VVV-gids van 1930.
Blazen bij de put
Treedt gerust een boerenwoning in het buitengebied nader in de Adventstijd. Je treft er een jonkman bij de put voor het "boveneind" van de woning, zonder jas in zijn boezeroen, want hem deert de kou niet. Integendeel: warme zweetdruppels hangen aan zijn haren. Om het geluid te versterken houdt hij het instrument boven de put en blaast met krachtige longen en bolle wangen, soms uren achtereen.
Waar beleven in Twente
Midwinterhoornblazen is te horen in de hele Adventstijd in de dorpen en buurtschappen van Noord-Twente. Ootmarsum, Denekamp en de omliggende buurtschappen zijn de beste plekken. Loop 's avonds het buitengebied in en luister. Het klinkt het mooist als het geluid over een stille, mistige weide draagt.
Immaterieel erfgoed
Midwinterhoornblazen staat op de lijst van Immaterieel Cultureel Erfgoed van Nederland. Elk jaar worden er cursussen gegeven en zijn er officiële blazersavonden in de regio. Voor de Twentenaar heeft het geluid van de kersthoorn een diepe symbolische betekenis — en wie het eenmaal gehoord heeft in het donkere winterland, begrijpt dat meteen.
