Er zijn heel weinig volksgebruiken in Nederland die zo oud, zo levendig en zo indrukwekkend zijn als het vlöggelen in Ootmarsum. Elk jaar op Tweede Paasdag komt het historische centrum van dit Twentse stadje tot leven op een manier die je nergens anders in het land ervaart. Bewoners en bezoekers vormen lange rijen, arm in arm, en bewegen zingend door de smalle straten van het centrum. De liederen zijn eeuwenoud, het Twents dialect klinkt onversneden en helder door de straatjes en de sfeer is tegelijk intiem, gemeenschappelijk en overweldigend. Wie vlöggelen eenmaal heeft meegemaakt, begrijpt waarom dit gebruik al generaties lang doorgegeven wordt van ouders op kinderen, van oud naar jong, zonder onderbreking en zonder dat het zijn kracht verliest. Het is geen toeristisch spektakel dat voor de buitenwacht wordt opgevoerd maar een levende en authentieke traditie die Ootmarsum diep in het hart heeft. En bezoekers zijn van harte welkom om mee te doen, arm in arm met mensen die ze nooit eerder hebben ontmoet en die ze na die middag misschien nooit meer zien. Dat is precies de magie van vlöggelen.
Wat vlöggelen precies is en waar het woord vandaan komt
Het woord "vlöggelen" is Twents en verwijst naar de golvende, fladderachtige beweging die de rijen mensen maken terwijl ze door de smalle straten van Ootmarsum trekken. Deelnemers haken arm in arm, vormen sliert na sliert van soms tientallen mensen en bewegen in een bepaald gezamenlijk ritme terwijl ze eeuwenoude paasliederen zingen. Die liederen zijn overgeleverd van generatie op generatie en klinken volledig in het Twentse dialect, een streektaal met een eigen klank en een eigen karakter die in de dagelijkse communicatie steeds zeldzamer wordt maar bij het vlöggelen klinkt alsof ze nooit weg is geweest. De processie trekt door het centrum van Ootmarsum: langs het Marktplein, door de Smithuisstraat, langs de Rooms-Katholieke Plechelmuskerk, door de smalle straatjes die het centrum met elkaar verbinden. De route is niet altijd precies gelijk maar het gevoel is altijd hetzelfde: saamhorigheid, verbinding en iets wat groter is dan de som van zijn delen. Vlöggelen is nauw verwant aan de Poaskearls-traditie, waarbij kinderen op Eerste Paasdag van deur tot deur gaan en paasliederen zingen voor de bewoners. Terwijl de kinderen als Poaskearls langs de huizen gaan, trekken de volwassenen op Tweede Paasdag in rijen door de stad. Samen vormen de twee tradities het complete en ongedeelde paasritueel van Ootmarsum dat zijn wortels heeft in de middeleeuwen.
De geschiedenis en betekenis van de paasprocessie
De roots van het vlöggelen gaan terug tot ver in de middeleeuwen, al is de exacte oorsprong niet met zekerheid te achterhalen in de historische bronnen. Historici en volkskundigen vermoeden dat het gebruik verbonden is met oude lentevieringen die in de loop der eeuwen verweven raakten met het christelijke Paasfeest en daardoor een bijzondere gemengde identiteit kregen. Kenmerkend en opmerkelijk is dat het vlöggelen geen strikt religieuze processie is in de zin van een door de kerk georganiseerde en geregisseerde optocht: het is een volksritueel, gedragen door de gemeenschap zelf vanuit een spontane en ondiepe verbondenheid met de traditie. De Twentse liederen die gezongen worden zijn deels religieus van aard maar de traditie als geheel overstijgt dat kader en spreekt mensen aan los van hun persoonlijke geloofsovertuiging. In 2010 werd het vlöggelen officieel opgenomen in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, een nationale erkenning voor de uitzonderlijke culturele waarde en de uniciteit van dit gebruik in de Nederlandse context. Toch verandert die erkenning niets aan de eenvoud en directheid van de traditie zelf: op Tweede Paasdag gaan de mensen gewoon de straat op, zoals ze dat altijd gedaan hebben en zoals hun ouders en grootouders dat voor hen deden.
Hoe je als bezoeker kunt meedoen aan het vlöggelen
Het mooie aan vlöggelen is dat iedereen welkom is, zonder uitzondering en zonder voorbereiding. Je hoeft niet uit Ootmarsum of zelfs uit Twente te komen, je hoeft het Twents dialect niet te spreken en je hoeft de liederen niet van tevoren te kennen of geoefend te hebben. Je sluit gewoon aan bij een rij, haakt je arm in bij de persoon naast je en loopt mee. Andere deelnemers leren je de beweging en wie de tekst van de liederen niet kent, zingt gewoon mee op gevoel en klank, en dat volstaat volledig. De sfeer is open, hartelijk en inclusief op een manier die je in georganiseerde evenementen zelden ervaart. Plan je bezoek op Tweede Paasdag: het vlöggelen begint traditioneel in de namiddag, doorgaans rond 14.00 uur, en duurt enkele uren. Het centrum van Ootmarsum is op die dag afgesloten voor autoverkeer, waardoor de smalle straten volledig beschikbaar zijn voor de processie. Door het gezang en het ritme van de rijen mensen klinkt het alsof de tijd even stilstaat en het verleden aanwezig is naast het heden. Neem warme kleding mee want april in Twente kan fris zijn, zeker in de middag als de zon niet krachtig genoeg is om echte warmte te geven. Parkeer buiten het centrum en loop naar het Marktplein als startpunt van de processie.
Praktische informatie
Vlöggelen vindt elk jaar plaats op Tweede Paasdag in het centrum van Ootmarsum. Aanvangstijd is traditioneel rond 14.00 uur op het Marktplein. Deelname is volledig gratis en voor iedereen toegankelijk zonder aanmelding. Het centrum is op die dag afgesloten voor autoverkeer. Parkeren kan aan de Smithuisstraat en op aangewezen parkeerterreinen aan de rand van het centrum, op loopafstand van het Marktplein. Aanreisinformatie: Ootmarsum ligt in de gemeente Dinkelland in Overijssel, bereikbaar via de A1 richting Oldenzaal en dan via de provinciale weg richting Denekamp. Actuele informatie over precieze tijden en eventuele aanvullende activiteiten is te vinden via de gemeente Dinkelland en VVV Twente.
Vlöggelen is een van die ervaringen die je niet van tevoren kunt omschrijven op een manier die recht doet aan de werkelijkheid, maar die je achteraf nooit vergeet. De combinatie van eeuwenoude liederen in een streektaal, de smalle historische straten van Ootmarsum en mensen die arm in arm lopen en zingen zonder gêne maakt iets los dat moeilijk te benoemen is maar heel herkenbaar aanvoelt als je er midden in staat. Kom naar Ootmarsum op Tweede Paasdag. Haak in bij de rij. Zing mee op gevoel. En draag voor een middag een stukje levend erfgoed dat vijf eeuwen oud is en nog steeds klopt als een jong hart.
