Op Eerste Paasdag speelt zich in Ootmarsum iets af wat je nergens anders in Nederland ziet. Lange rijen mensen, arm in arm geschaard, bewegen zingend door de smalle klinkerstraatjes van de historische binnenstad. De melodieen klinken in het Twents dialect, oud en tegelijk verrassend levend. De sfeer is feestelijk maar ook diep vertrouwd, alsof je middenin iets stapt wat altijd al zo is geweest. Dit is de rondgang, beter bekend als het vlöggelen, en het is een van de meest bijzondere volksgebruiken die Twente nog kent.
Wat is de rondgang en waar komt het vandaan?
De rondgang is een rondgaande processie door de binnenstad van Ootmarsum. Deelnemers vormen lange rijen, haken bij elkaar in en lopen zingend langs de vaste route: over het Marktplein, langs de Grotestraat, om de Sint-Simon en Judaskerk heen en door de smalle zijstraatjes die het historische centrum zo karakteristiek maken. De zang is meerstemmig en klinkt in oud Twents, een dialect dat buiten dit soort traditionele momenten nauwelijks meer gesproken wordt.
De oorsprong van het vlöggelen ligt in de middeleeuwse processiecultuur, maar de precieze wortels zijn omstreden. Sommige historici verbinden het aan voor-christelijke lentefeesten, anderen zien het als een zuiver katholieke processietraditie die in dit deel van Overijssel standhield toen veel andere gebruiken verdwenen. Wat zeker is: in Ootmarsum is de rondgang nooit weggeweest. Zelfs in perioden van kerkelijke teruggang bleef het gewone volk erop uit trekken op Eerste Paasdag.
Het vlöggelen staat op de UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed van Nederland, een erkenning die aangeeft hoe bijzonder dit gebruik is. Maar voor de inwoners van Ootmarsum is het geen museumstuk: het is gewoon wat je doet met Pasen.
Hoe ziet de rondgang er in de praktijk uit?
Wie op Eerste Paasdag op het Marktplein staat, wordt al vroeg in de ochtend meegesleurd in de stemming. Rond 10.00 uur beginnen de eerste rijen zich te vormen. Mensen kennen elkaar, groeten, sluiten aan. Al snel bewegen er meerdere rijen tegelijk door de straten. De route is ongeveer anderhalve kilometer lang en wordt meerdere malen gelopen, afhankelijk van hoe lang de deelnemers meegaan.
De liederen die worden gezongen heten vloggelliederen of paasliederen in het Twents. Ze beschrijven de opstanding, de lente en het ontwakende land. Je hoeft ze niet te kennen om mee te doen: omstanders worden regelmatig uitgenodigd om in te haken en mee te lopen. Bezoekers die dat durven, worden bijna altijd hartelijk ontvangen.
De sfeer op het Kerkplein en rondom de Sint-Simon en Judaskerk is bijzonder. De kerk, een van de mooiste romano-gotische kerken van Twente, staat als stille getuige van eeuwen feestviering. De combinatie van de oude gevels, de klinkerstraten en de zingende rijen mensen geeft het vlöggelen een visuele kracht die geen beschrijving echt kan evenaren.
Tips voor wie de rondgang wil meemaken
Kom op tijd. Het Marktplein loopt al voor tienen vol en een goed plekje om de rijen te zien vormen is de hoek van de Grotestraat en het plein. Draag comfortabele schoenen: de klinkerstraten zijn sfeervol maar niet de meest wandelcomfortabele ondergrond. Neem er de tijd voor en ga niet met haast. De rondgang is geen evenement dat je in een kwartier hebt gezien. Neem een uur, laat de sfeer op je inwerken, koop een kop koffie bij een van de kraampjes en kijk gewoon.
Kinderen vinden het vlöggelen vaak fascinerend: de vrolijke chaos van zoveel mensen die tegelijk zingen en lopen is iets wat ze niet snel vergeten. Voor families is Eerste Paasdag in Ootmarsum een van de leukste dagjes uit die je in de regio kunt plannen.
Praktische informatie
De rondgang vindt elk jaar plaats op Eerste Paasdag in Ootmarsum. De optocht start rond 10.00 uur op het Marktplein en gaat de hele ochtend door. Toegang is gratis. Parkeren kan op de parkeerterreinen aan de rand van de binnenstad, de Smithuizenparkeerplaats is het meest centraal gelegen. De VVV Ootmarsum aan de Grotestraat geeft informatie over het programma rondom het vlöggelen. Ootmarsum ligt in de gemeente Dinkelland, bereikbaar via de N349 vanuit Almelo of via de A1.
De liederen van het vlöggelen
De zang die tijdens de rondgang klinkt is misschien het meest bijzondere aspect van het vlöggelen. De zogeheten vloggelliederen zijn eeuwenoud en klinken in het Twents dialect. Ze gaan over de opstanding van Christus, over de terugkeer van de lente en over het ontwakende land. De melodieën zijn eenvoudig maar indringend: ze zijn gemakkelijk mee te zingen voor wie ze een keer heeft gehoord. In de rijen lopen mensen die de liederen van jongs af aan kennen naast bezoekers die ze voor het eerst horen. Dat mengsel van vertrouwdheid en nieuwigheid geeft de rondgang een open karakter dat bezoekers hartelijk insluit.
De teksten zijn opgesteld in het plaatselijke dialect en bevatten woorden die in het moderne Twents nauwelijks meer worden gebruikt. Het vlöggelen is daarmee ook een levend taalmonument, een van de weinige momenten waarop het Ootmarsums dialect in zijn oudste vorm klinkt en wordt meegedragen door jong en oud. Taalkundigen en folkloristen bezoeken de rondgang dan ook regelmatig als studieobject, maar voor de deelnemers zelf is het gewoon een vertrouwde melodie op een bijzondere dag.
Een erfgoed dat leeft: de UNESCO-erkenning
Het vlöggelen staat, samen met een aantal andere Twentse gebruiken, op de UNESCO-lijst van immaterieel cultureel erfgoed van Nederland. Die erkenning is niet aangevraagd om toerisme te genereren, maar als formele bevestiging van iets wat de gemeenschap al eeuwen zelf in stand houdt. De inschrijving heeft bijgedragen aan bewustzijn buiten Twente over het bestaan van dit gebruik, maar het dorp zelf ging gewoon door met wat het altijd deed: samenkomen op Eerste Paasdag en de straten ingaan. Die vanzelfsprekendheid is precies wat de rondgang zo bijzonder maakt.
Het vlöggelen is kortom een ervaring die je zelf moet meemaken. Kom op Eerste Paasdag, houd je vrij en laat de ochtend zijn werk doen.
Het vlöggelen in Ootmarsum is een van die tradities die je moet meemaken om te begrijpen waarom mensen er speciaal voor reizen. Geen foto doet recht aan de klank van die oude liederen in de smalle straatjes. Plan je bezoek voor Eerste Paasdag en laat je verrassen door een van de mooiste volksgebruiken van Nederland.
