Ieder jaar, als de lente zijn eerste tastbare tekenen geeft en de Twentse bossen beginnen te kleuren in de zachte tinten van nieuw groen, trekt er een bijzondere stoet door de smalle straatjes van Ootmarsum. Kinderen in kleurrijke traditionele kledij lopen van deur tot deur, zingen oude liederen en houden een traditie in stand die al eeuwen ouder is dan de oudste bewoners van het stadje. Dit zijn de Poaskearls: de levende ziel van het Ootmarsumse Paasfeest. Er is weinig dat in Nederland nog zo puur en onveranderd bestaat als deze traditie. Geen commercieel sausje, geen aanpassingen voor het toerisme, alleen de kracht van een gemeenschap die weet wat het waard is om door te geven. Wie Ootmarsum met Pasen bezoekt, doet er goed aan de Poaskearls als kern van zijn of haar bezoek te plannen. Want dit is niet zomaar een folkloristisch schouwspel dat op aanvraag wordt opgevoerd: het is de hartslag van een stadje dat zijn identiteit niet vergeet, zelfs niet in tijden van verandering en globalisering. In 2022 erkende de Nederlandse overheid dat ook officieel door de Twentse paastraditie op te nemen in de Nationale Inventaris Immaterieel Erfgoed van Nederland.
Wat zijn de Poaskearls en waar komen ze vandaan?
Het woord "Kearls" is Twents voor "jongens" of "kerels". De traditie van de Poaskearls gaat vermoedelijk terug tot de late middeleeuwen, al zijn de vroegste schriftelijke vermeldingen niet ouder dan een paar honderd jaar. Kinderen trokken met Pasen door het dorp om te zingen en te vragen om een ei of een kleine gift: een gebruik dat in veel Europese landen bestond maar in Ootmarsum op een unieke manier bewaard is gebleven terwijl het elders verdween. Tegenwoordig doen zowel jongens als meisjes mee aan de optocht, al behouden de kostuums de sfeer van de traditionele Twentse volkskledij. De jongens dragen een lange jas met lintversieringen, een versierde hoed en soms een staf of mand. De meisjes dragen een traditionele jurk met schort en hoofddoek, eveneens versierd met gekleurde linten en kunstbloemen. De manden en stokken die ze meedragen zijn gevlochten of uitgesneden en versierd met kleurrijke linten, bloemen en soms kleine versiersels die de lente symboliseren. De liederen die worden gezongen zijn deels in het Twents dialect: oud Twents, met woorden die jongere generaties niet meer in hun dagelijks leven gebruiken maar die met Pasen opnieuw klinken op de straatkeien van Ootmarsum. Ze klinken ritmisch, gedragen en doordrongen van eeuwen volkskunst, en ze klinken het mooist als een hele groep kinderen ze samen zingt in de akoestiek van de smalle steeg.
De route door het centrum van Ootmarsum op Eerste Paasdag
De Poaskearls lopen een vaste route door de historische binnenstad van Ootmarsum op Eerste Paasdag. Ze vertrekken vroeg in de ochtend, wanneer de zon net over de daken van de vakwerkhuizen klimt, en lopen door de Marktstraat, langs het Kerkplein met de middeleeuwse Matthias-kerk en door de Smithuisstraat. Bij elk huis kloppen ze aan of zingen ze voor de deur, wachtend op de bewoners die hen een kleine gave brengen. De bewoners kennen de liederen omdat ze ze zelf eens zongen of omdat ze ze al tientallen jaren horen. Voor hen is het net zo vanzelfsprekend als de lente zelf. Toeschouwers staan langs de route en fotograferen en filmen de optocht, maar de kinderen trekken kalm en met waardigheid verder. Er is geen haast en geen podium. Alleen de straat, de liedjes, de kostuums en de mensen aan weerszijden. Die eenvoud is de kracht van de Poaskearls. Je staat er als bezoeker bij en je realiseert je dat je getuige bent van iets dat al eeuwenlang precies zo heeft plaatsgevonden op precies deze stenen, in precies dit stadje. Dat gevoel is onvervangbaar en niet na te maken.
De betekenis van de Poaskearls voor de gemeenschap van Ootmarsum
De Poaskearls zijn meer dan een jaarlijks evenement op de lokale agenda. Ze zijn de zichtbare verbinding tussen de generaties van Ootmarsum en de omliggende dorpen en buurtschappen. Ouders die als kind meezonden in de optocht, brengen nu hun eigen kinderen naar de repetities en de kostuummakers. Grootouders staan langs de kant en herkennen de liedjes die ze zelf eens zongen in andere, maar dezelfde straatjes. Die continuïteit geeft de traditie een emotionele lading die moeilijk te beschrijven is maar direct voelbaar als je er bij staat. Voor de deelnemende kinderen is het een leerervaring die buiten het klaslokaal staat: ze leren samenwerken, ze leren de liederen en de kledij kennen, en ze krijgen het gevoel deel te zijn van iets dat groter is dan zijzelf. Dat gevoel van verbondenheid met een plaats en een verleden is zeldzaam in een wereld die snel verandert, en het is precies dat wat de Poaskearls zo waardevol maakt voor de gemeenschap van Ootmarsum.
Praktische informatie
- Wanneer: Eerste Paasdag, doorlopend door het centrum van Ootmarsum
- Startlocatie en route: Centrum Ootmarsum, langs Kerkplein, Marktstraat en Smithuisstraat
- Toegang: Gratis voor toeschouwers; geen tickets vereist
- Drukte: Verwacht veel bezoekers op Eerste Paasdag; kom vroeg en parkeer aan de rand van het centrum
- Kinderen laten deelnemen: Neem contact op via VVV Ootmarsum, Ganzenmarkt 1, voor informatie over deelname
- Tip: Combineer de optocht met het vlöggelen bij de Matthias-kerk op dezelfde dag
De Poaskearls bestaan niet alleen op Eerste Paasdag zelf. In de weken voor Pasen zijn er repetities waarbij de kinderen de liederen instuderen en de kostuums worden gemaakt en opgefrist. Die voorbereiding is een gemeenschapsactiviteit op zich: ouders helpen met het naaien van de kledij, opa's en oma's leren de kinderen de juiste uitspraak van het Twents dialect en de liederen worden steeds zekerder en voller naarmate de repetities vorderen. Wie in de omgeving woont en zijn of haar kind wil laten deelnemen, kan het best vroeg in het jaar contact opnemen met de organisatie via de VVV Ootmarsum aan de Ganzenmarkt. De voorbereiding is minstens zo waardevol als de optocht zelf.
De Poaskearls van Ootmarsum zijn iets wat je eenmaal moet hebben meegemaakt. Ze laten zien hoe een kleine gemeenschap een grote en fragiele traditie levend houdt, niet door subsidies of campagnes maar door de kracht van herhaling en liefde voor het eigen erfgoed. Als je dit Pasen nog geen plannen hebt: Ootmarsum wacht op je, en de Poaskearls zingen al bijna.
