Ootmarsum: een historische stad in het hart van Twente
Ootmarsum is een historische stad die rond 1300 officiële stadsrechten ontving. Dit Twentse plaatsje is een van de oudste steden van Nederland, en die middeleeuwse sfeer voel je nog steeds als je door de smalle straatjes wandelt. Het authentieke karakter van deze stad is niet zomaar ontstaan - het is het resultaat van eeuwen geschiedenis, van de tijd dat heren en boeren hier het landschap vormden tot aan de moderne ontwikkeling als bloeiend kunstenaarsstadje.
De vroege geschiedenis: van nederzetting tot stad
De naam Ootmarsum komt waarschijnlijk van 'Othmar' of 'Otmar', een persoonsnaam, gecombineerd met 'sum' of 'hem', dat nederzetting betekent. De eerste schriftelijke vermelding dateert uit de 10de eeuw, maar de wortels van de nederzetting liggen waarschijnlijk nog verder terug in de tijd.
Rond 1300 kreeg Ootmarsum officiële stadsrechten, wat destijds een grote stap betekende voor een kleine nederzetting. Deze status transformeerde het plaatsje tot een volwaardige stad met het recht om markten te houden, eigen rechtspraak te voeren en zich met stadsmuren te omringen. Van die verdedigingswerken is weinig over, maar de indeling van het centrum met de kerk als middelpunt herinnert nog altijd aan die middeleeuwse opzet.
De Sint-Simon en Judaskerk vormt het hart van de stad. Dit imposante gebouw uit de 15de eeuw is een prachtig voorbeeld van gotische architectuur. De kerk werd in verschillende fasen gebouwd en getuigt van de welvaart die Ootmarsum in de late middeleeuwen kende als bloeiende stad. De scheefhangende toren - een foutje tijdens de bouw - geeft het gebouw extra karakter.
Het land van heren en boeren: stedelijk en landelijk leven
De geschiedenis van de stad Ootmarsum is nauw verbonden met het Twentse platteland. Het Openluchtmuseum Ootmarsum vertelt dit verhaal op indrukwekkende wijze. In 16 authentieke gebouwen, typisch voor deze regio, zie je hoe boeren vroeger leefden en werkten, terwijl de stad als economisch en bestuurlijk centrum fungeerde.
De naam van het museum - Het Land van Heeren en Boeren - verwijst naar de maatschappelijke structuur van vroeger. Aan de ene kant waren er de 'heeren', de adellijke families en grootgrondbezitters die vanaf hun commanderij of landhuis het gebied bestuurden. Aan de andere kant waren er de boeren, die het land bewerkten en hun producten op de stadsmarkten verkochten.
Wat Twente bijzonder maakte, was het systeem van 'noaberschap' - de Twentse vorm van burenplicht. Families hielpen elkaar bij het oogsten, bij de bouw van nieuwe schuren, en in tijden van nood. Deze traditie van samenwerking en onderlinge hulp was essentieel, zowel in de stad als op het platteland.
Het openluchtmuseum ligt direct aan de rand van het centrum, op het Commanderieplein. Je wandelt er letterlijk door de Twentse geschiedenis van meer dan honderd jaar geleden. De gouden roggevelden zijn misschien verdwenen, maar de gebouwen en verhalen geven je een levendig beeld van hoe het leven er toen uitzag.
Van middeleeuwse stad naar kunstenaarsstadje
De transformatie van Ootmarsum van een historische stad met agrarische functies naar een bruisend kunstenaarsstadje begon in de tweede helft van de 20ste eeuw. Kunstenaars ontdekten de rust, de ruimte en vooral de bijzondere lichtval in deze omgeving. De combinatie van het goed bewaarde historische stadscentrum en het glooiende Twentse landschap bleek bijzonder inspirerend.
Vandaag de dag telt de stad tientallen ateliers en galeries. Schilders, beeldhouwers, glaskunstenaars en keramisten hebben hier hun werkplaats. Op zaterdag zijn veel ateliers open voor bezoekers - je kunt dan niet alleen kunst kopen, maar ook de kunstenaars aan het werk zien en met hen in gesprek gaan.
Het Museum Ton Schulten is gewijd aan het werk van deze bekende Nederlandse kunstenaar, die jarenlang in Ootmarsum woonde en werkte. Zijn kleurrijke landschappen weerspiegelen de Twentse omgeving op een herkenbare maar tegelijk heel persoonlijke manier.
Een ander uniek museum is Hot Marks Glasblazerij & De Duizendpoot, waar je glasblazen live kunt meemaken. De hitte van de oven, de vaardigheid waarmee glas wordt gevormd - het is fascinerend om te zien hoe uit een gloeiende klodder glas een kunstwerk ontstaat.
Kunst in Ootmarsum: een stad vol creativiteit
De grootste kunstmanifestatie is het evenement 'Kunst in Ootmarsum', dat sinds 1983 jaarlijks wordt gehouden. Drie dagen lang, eind augustus, transformeert het hele stadscentrum tot een openluchtgalerie. Kunstenaars uit heel Nederland en daarbuiten presenteren hun werk in de historische straatjes.
De editie van 2026 vindt plaats op 28, 29 en 30 augustus, met als thema "Beestachtig Mooi" - kunst geïnspireerd door dieren. Van krachtige, expressieve uitingen tot gedetailleerde, realistische weergaves. De registratie voor deelnemende kunstenaars loopt tot 1 april, en de selectie is streng - er zijn veel meer aanmeldingen dan beschikbare plekken.
Wat Kunst in Ootmarsum bijzonder maakt, is de combinatie van de historische setting en de artistieke kwaliteit. Je loopt door eeuwenoude straatjes van deze middeleeuwse stad, langs de karakteristieke gevels, terwijl je hedendaagse kunst bekijkt. Tussen de kunstkraampjes door vind je knusse terrasjes waar je kunt bijkomen van alle indrukken.
De Siepelmarkt: stedelijke traditie
Naast het kunstzinnige gezicht heeft Ootmarsum ook zijn folkloristische tradities als oude stad behouden. De Siepelmarkt - 'siepel' is Twents voor ui - is daar een mooi voorbeeld van. Deze markt vindt plaats op de laatste donderdag van juli en de eerste twee donderdagen van augustus 2026.
De binnenstad verandert dan in een bruisende markt vol oude ambachten, straatmuzikanten en bijzondere kraampjes. Er is ook een dansgroep die rond het middaguur door de straten trekt en bezoekers uitnodigt voor de Twentse Boerenbruiloft - een folkloristische voorstelling op het Kerkplein rond 16.00 uur.
Wat begon als een traditionele stadsmarkt waar boeren hun producten verkochten, is uitgegroeid tot een evenement dat jong en oud trekt. Er is zelfs een speciale kindermarkt, want ook de jongste bezoekers moeten kunnen genieten van de Twentse gezelligheid.
Ootmarsum vandaag: een stad met karakter
Vandaag de dag telt de stad Ootmarsum zo'n 4.460 inwoners. Sinds 2001 maakt het stadje deel uit van de gemeente Dinkelland, samen met Denekamp en enkele omliggende dorpen. Die fusie heeft de gemeentelijke structuur veranderd, maar de eigenheid van Ootmarsum als historische stad is gebleven.
De ligging maakt Ootmarsum een perfecte uitvalsbasis voor wie Twente wil ontdekken. Duitsland ligt op slechts een kwartier fietsen, de uitgestrekte bossen en historische landgoederen zoals Singraven zijn vlakbij, en het stadscentrum zelf nodigt uit om te flaneren en te genieten.
De smalle geplaveide straatjes, de traditionele gevels en vooral de atmosfeer maken dat Ootmarsum zijn middeleeuws karakter als stad heeft behouden. Waar veel Nederlandse steden hun historische centrum verloren in de modernisering van de 20ste eeuw, heeft Ootmarsum zijn erfgoed weten te bewaren.
Fietsen en wandelen vanuit de stad
Het glooiende Twentse landschap rondom Ootmarsum leent zich perfect voor fietstochten en wandelingen. Er zijn talloze bewegwijzerde routes die je vanuit de stad door bossen, langs akkers en door kleine buurtschappen leiden. De afwisseling in het landschap - van open velden tot dichte bossen - houdt elke route interessant.
Vanuit de stad kun je gemakkelijk de grens over fietsen naar Duitsland, waar het landschap naadloos overgaat in het Duitse achterland. Of je kiest voor een route langs historische boerderijen en oude watermolenscomplexen.
De kunstwandeling door het stadscentrum is een aanrader als je de galeries en ateliers wilt ontdekken. Reken op 2 tot 3 uur als je ook binnen wilt kijken en met kunstenaars wilt praten. Vooral op zaterdag is dit de moeite waard, want dan zijn de meeste werkplaatsen open.
Praktische tips voor je bezoek aan de stad
Ootmarsum bereik je gemakkelijk via Oldenzaal, dat zo'n 10 kilometer zuidelijker ligt. Er is een ruime gratis parkeerplaats aan de Stadsweide, op loopafstand van het centrum.
Plan je bezoek rond een van de evenementen - de Siepelmarkt in juli en augustus, of Kunst in Ootmarsum eind augustus - dan beleef je de stad op zijn levendigst. Maar ook op een doordeweekse dag heeft deze historische stad genoeg te bieden.
Combineer je bezoek aan het historische stadscentrum met een kijkje in het Openluchtmuseum. Het museum ligt praktisch aan de rand van het centrum, bij het Commanderieplein. Na afloop kun je heerlijk terecht bij de Othmar Herberg of Brasserie Oatmössche voor een drankje of maaltijd met streekproducten.
De combinatie van geschiedenis, kunst en natuur maakt Ootmarsum tot een bijzondere stad in Twente. Van middeleeuwse stad tot modern kunstenaarsstadje - de lagen van geschiedenis zijn hier nog altijd zichtbaar en voelbaar.
